Wat eet een dolfijn?

 Inleiding

Vrijwel alle cetacea hebben een gevarieerd dieet bestaande uit verschillende soorten vissen, schaaldieren, weekdieren en andere aquatische dieren. Hoewel er natuurlijk verschillen bestaan op basis van leefomgeving, lichaamsbouw en leefwijze komt het eetpatroon van cetacea veelal overeen.

Cetacea hebben een hoge energiebehoefte en moeten dus bijna continu eten of op zoek zijn naar eten. Zo eten dolfijnen, afhangend van de soort dagelijks zo'n 2% tot 10% van hun lichaamsgewicht. Cetacea zijn opportunisten en vaak bestaat het dieet uit wat er beschikbaar is. De orka is hier een goed voorbeeld van. Variërend in locatie en populatie hebben orka's een heel verschillend dieet en andere jachttechniek. Zo zijn er populaties die alleen vis eten (en bij voorkeur zelfs een specifieke soort vis) en populaties die zich voornamelijk voeden met zeezoogdieren of zelfs schildpadden, roggen en haaien.

Vis heeft een hoog vetgehalte en is rijk aan calorieën. Hier hoeven de dieren dus minder van te consumeren dan bijvoorbeeld schaal en weekdieren. Daarom komt vis terug in het dieet van zowel alle cetaea.  Zelfs de Mysticeti of Baleinwalvissen die zich voornamelijk voeden met plankton en krill, zeven vaak ook kleine visjes uit het water met behulp van de baleinen in de bek. Het onderzoeken van de maaginhoud van gestrande exemplaren geeft vaak veel duidelijkheid over het dieet. Bij sommige soorten werden resten van meer dan honderd verschillende soorten vis gevonden.

Cetacea in gevangenschap volgen een strikt dieet van verschillende soorten vis en soms ook inktvis. Anders dan bij andere dierentuindieren waar ook 'afgekeurd' voedsel kan worden gevoerd is het voedsel van cetacea in gevangenschap  A-kwaliteit en dus geschikt voor menselijke consumptie. Zeezoogdieren zijn namelijk erg gevoelig voor bacteriën. De vis wordt daarom zeer ver op zee in gevangen, waar het meteen wordt ingevroren. Daarna wordt het verpakt en bevroren vervoerd naar de parken. Hier wordt het opgeslagen in grote vriezers. Pas op de dag dat het zal worden gevoerd wordt het langzaam ontdooid. Per dier wordt er zeer nauwkeurig afgewogen en bijgehouden hoeveel het eet. Dit is heel belangrijk om het dier gezond en op gewicht te houden. Ook kan verlies van eetlust meteen worden opgemerkt, wat eventueel een teken van ziekte kan zijn. De totale hoeveelheid voedsel voor een dier per dag wordt verdeeld over de dag gegeven. Vaak in verschillende trainingssessies en shows. Alles wordt bijgehouden op whiteboards, in schema's op de computer en/of mappen.

Wat eten dolfijnen in gevangenschap?

Cetacea in gevangenschap krijgen een gevarieerd aanbod van verschillende soorten vis en inktvis. Welke vis per park wordt gevoerd kan natuurlijk variëren, maar een aantal algemene soorten zijn makreel, wijting, haring, sprot, capelin (lodde) en pijlinktvis. Over het algemeen duurt het even om de dieren te laten wennen aan een nieuwe vissoort. Hierdoor is er meestal een vast aantal soorten dat wordt aangeboden. Deze soorten hebben soms een bepaald doel. Zo is haring een vis met een vrij hoog vetgehalte en deze kan dus worden gegeven als men een dier in gewicht wil laten toenemen. Kleine visjes zijn makkelijker te doseren zonder te moeten snijden en kunnen bijvoorbeeld snel en makkelijk worden gevoerd tijdens een show of presentatie. Dieren kunnen ook een voorkeur hebben voor een bepaalde soort. Cetacea proeven niet, maar kunnen dingen als textuur en vetgehalte waarschijnlijk wel waarnemen. Aangezien de vis bevroren is vanaf het moment dat het wordt opgeslagen tot dat het gevoerd wordt is er geen kans voor bacteriën om zich te ontwikkelen. Het kan zijn dat er een aantal vitaminen en voedingsstoffen verloren gaan bij het invriezen van de vis. Dit is bij goede kwaliteit vis echter niet vaak het geval.  Wanneer er vitamines verloren gaan worden deze aangevuld met supplementen. Het meest voorkomende supplement dat wordt bijgegeven is vitamine B1. Soorten zoals haring en sprot bevatten namelijk thiaminase, dat vitamine B1 afbreekt. Meestal worden de supplementen daarom uit voorzorg gegeven. De vis wordt in vrijwel alle parken dood gevoerd. Dit omdat het vrij onpraktisch is zulke getallen vis levend te houden en/of te vervoeren (cetacea eten kilo's tot tientalle kilo's per dag) en ook omdat het op die manier makkelijker te doseren en aan te bieden is. Af en toe wordt het bestaande dieet uitgebreid met levende vissen ter verrijking of bijvoorbeeld andere soort vis (een voorbeeld is zalm bij de orka's in seaworld) of met een andere eetbare substantie (zoals gelatine voor verrijking en extra vochtoediening). 

Krijgen dolfijnen geen eten als ze niet goed presteren in shows?

Een bekend fabeltje is dat dolfijnen die gebruikt worden in shows alleen te eten krijgen wanneer zij een gedraging naar behoren hebben uitgevoerd. Ook zouden ze worden uitgehongerd zodat ze beter presteren in shows. Dit is absoluut niet het geval en ook niet hoe de positive-reinforcement methode, waar dolfijnen mee getraind worden in elkaar steekt. De vis die wordt gegeven tijdens een show is slechts een klein deel van de totale dagbehoefte aan voedsel. Je kunt deze vis vergelijken met het geven van een beloning zoals een hondensnoepje wanneer je een hond wil belonen. De hond krijgt echter ook nog zijn normale voer naast de snoepjes en met cetacea is dit hetzelfde verhaal. Wanneer je in een park aanwezig bent zal er regelmatig een voedersessie buiten de shows te zien zijn. Een tuimelaar weegt bijvoorbeeld al snel 200 - 300 kilo en heeft een veel hogere voedselinname dan de kleine hoeveelheid vis die tijdens een show gegeven wordt.

Ook wordt een sessie of show pas afgesloten als alle trainers al het voedsel hebben gevoerd. Zodat de sessie voor alle dieren tegelijk stopt en er geen conflict komt tussen de dieren vanwege voedsel of aandacht van de trainer. Wanneer een dier de gedraging niet goed heeft begrepen of verkeerd uitvoert volgt er een korte pauze waarin het dier wordt genegeerd door de trainer; Het teken voor het dier dat er iets niet goed is gegaan. Vervolgens wordt deze gedraging opnieuw gevraagd (of eventueel een hele andere gedraging wanneer het echt niet lukt) en wordt het dier alsnog beloond. De trainingssessie positief afsluiten is een van de hoofddoelen bij positive reinforcement. Trainingssessies zijn daarbij een leuke manier om het voedsel over de hele dag te verspreiden en de dieren te verrijken.