Marineland Antibes in Frankrijk;

         stappen in de goede richting 

Inleiding 

Dolfinaria en andere dierenparken met zeezoogdieren liggen momenteel continu onder vuur. Dit dankzij activisme en het veranderende beeld dat dolfijnen in dierenparken en het opvoeren van shows niet meer van deze tijd zijn. Niet alleen hier in Nederland, maar bijvoorbeeld ook in Frankrijk, waar al sinds een aantal jaren de politiek zich bemoeit met het lot van de dierenparken. Er is al meerdere keren geprobeerd een verbod in te zetten op het verkrijgen van nieuwe zeezoogdieren vanuit andere parken. In Frankrijk ging het zo ver dat er zelfs een verbod op het fokken met orka's en dolfijnen werd goedgekeurd. Later is dit teruggedraaid, maar nu wordt er opnieuw gekeken naar de mogelijkheid voor een dergelijke wet. Marineland in Frankrijk is één van de grootste zeezoogdierenparken in Europa en daarbij het enige park op het Europese vaste land dat orka's huisvest. Het invoeren van zo'n wet zou dus erg in het nadeel zijn van het park en misschien ook wel het dierenwelzijn in het park. Door de oplopende kritiek worden dierenparken als het ware gedwongen om bepaalde dingen te veranderen en te herzien. Dit is niet altijd slecht en kan in het voordeel werken van het dierenwelzijn, educatie en het publiek! Zo bezoek ik Marineland al jaren en heb het zien veranderen van een zeer commercieel en toeristisch park naar een park dat veel waarde hecht aan educatie en waar de training en verrijking van een zeer hoog niveau is. Vandaag kijken we naar wat er al allemaal veranderd is de laatste jaren en wat dit kan betekenen voor de parken en het publiek!

Marineland Antibes of Marineland Côte d' Azur (in het buitenland ook wel Marineland France genoemd) is een zeedierenpark in het plaatsje Antibes in Zuid-Frankrijk. Het is één van de grootste zeedierenparken van Europa en is één van twee parken in Europa waar je orka's kunt zien. Op het Europese vasteland is het zelfs het enige park met orka's. Het andere is Loro Parque gelegen in Tenerife, één van de Canarische eilanden. Tenerife valt onder Spanje, maar in realiteit liggen de eilanden ter hoogte van Marokko, zo'n 4 a 5 uur vliegen vanuit Nederland. Marineland Antibes is dan ook veruit het dichtstbijzijnde park met orka's voor veel landen in Europa en zelfs met de auto te bereiken vanuit Nederland. Het bassin van de orka's is het grootste Orka-bassin ter wereld. In het park kun je naast orka's ook dolfijnen, Californische zeeleeuwen, Patagonische Zeeleeuwen, Steller Zeeleeuwen, Gewone Zeehonden en Zeeberen bewonderen. Er leven ook verschillende soorten vissen en vogels in het park. Marineland is opgericht in 1970 door Roland de la Poype, een voormalige gevechtspiloot van de Tweede Wereldoorlog en gepassioneerd liefhebber van zeedieren. Hij creëerde Marineland met de missie om het leven van grote zeedieren bekend te maken, omdat dit destijds nog nauwelijks toegankelijk was voor een groot publiek. In zijn eigen woorden sprak hij "Ik heb Marineland gemaakt om zeedieren beter bekend te maken en beter te verdedigen tegen de bloedbaden waarvan ze het slachtoffer waren" en "Ik wilde de deuren van een fascinerende dierenwereld wijd openen, een echte les in natuurwetenschappen aanbieden en ervoor zorgen dat iedereen, jong en oud, weggaat met iets om over na te denken". Een mooie visie dus, die behoorlijk goed past in het moderne beeld van dierenparken vandaag de dag, toch kwam Marineland lang meer als een pretpark over dan een dierentuin en is het pas in de laatste jaren echt veranderd in een moderne dierentuin! Ik bezoek het park al meer dan 15 jaar en heb deze verandering dus bewust mogen vastleggen en meemaken! Laten we eens terug in de tijd gaan.

                                              Marineland door de jaren heen
Laat ik beginnen met zeggen dat natuurlijk ieder dierenpark of dolfinarium nog altijd een commerciële instelling is. Er moet geld worden verdiend om zo'n faciliteit draaiende te houden. Denk aan de zeer hoge kosten voor het voeden en verzorgen van de dieren, de filters, andere apparatuur en waterkwaliteit van de verblijven optimaal te houden, maar ook het betalen van het personeel, onderhoud, stroom en andere energiekosten, inkoop van voorraad en etc. Dieren houden en al helemaal zeezoogdieren houden is zeer kostbaar en je ziet dolfijnen en andere zeezoogdieren dan ook eigenlijk altijd in instanties waar je geld moet betalen om de dieren te kunnen zien en waar op andere manieren inkomst wordt gegenereerd met de dieren, tenzij het een faciliteit is die door de overheid of sponsoren wordt gesteund. Dit is echter waar voor de grote meerderheid van dierhouderij, denk aan een dierentuin, dierenwinkel, kinderboerderij, manege, de veeteelt en noem maar op. Dieren houden kost geld en daarom wordt er vrijwel altijd omzet gemaakt op het houden van deze dieren en het tonen of zelfs gebruik laten maken van deze dieren aan het publiek. Toch is er een groot verschil tussen bijvoorbeeld een circus en een dierentuin. Waar in een circus dieren puur worden getoond voor vermaak, vaak met lichtshows, muziek, kunstjes en spektakel met weinig tot geen educatie wordt in de dierentuin vaak veel aandacht besteed aan educatie, informatie en het zo natuurgetrouw weergeven van de natuurlijke omgeving en het natuurlijke gedrag. Dolfinaria vallen hier al decennia eigenlijk een beetje tussenin. Veel dolfijnenshows maken ook gebruik van licht, muziek en zelfs special effects. Het heet natuurlijk 'show' voor een reden; vaak is het een groot spektakel waarbij dolfijnen en trainers allerlei indrukwekkende salto's en sprongen laten zien. Dolfijnen worden ook niet alleen in dierentuinen gehuisvest, sterker nog vaak zie je ze in speciale dolfinaria, maar ook het concept van een dolfijnenshow in een pretpark of waterpark is een bekend beeld. Dit schept bij veel mensen een beetje het beeld dat een dolfinarium een soort attractiepark is, en de dieren daarbij een attractie zijn. Dierenrechtenorganisaties vinden dit echter niks en zijn hier fel op tegen. "Er zou geen geld moeten worden verdiend over de ruggen van dieren door ze trucjes te laten doen voor publiek". Mede door dit steeds bekender wordende beeld zijn veel dolfinaria aan het veranderen. Marineland is daar een goed voorbeeld van. 

Boven: Marineland zoals het was tot een aantal jaren geleden. Er is een duidelijk sfeer en thema te zien; Entertainment, Show, Spektakel!

De ligging van Marineland aan het hoog-toeristische Côte d'Azur, (ook wel de Franse Rivièra genoemd) brengt het park in een positie waar meer dan 90% van de inkomsten afhangt van toeristen.  Zowel uit Frankrijk zelf als de rest van de wereld. Hoewel het "Marineland Antibes" heet, ligt het park eigenlijk in een kleiner plaatsje net voor Antibes genaamd Biot. Marineland ligt aan een groot parkeerterrein met aan dat zelfde terrein een waterpark (Aquasplash), kermis (Antibesland), golfpark (Adventure Golf) en een kinderpark met zowel attracties als een kinderboerderij (Kid's Island, voorheen het Westernpark "Ferme du Far West"). Verder is er in de directe omgeving niet veel te doen of te zien, de parken daar zijn de grootste reden dat mensen naar Biot afreizen. Om toeristen aan te trekken was Marineland in mijn ervaring altijd een zeer commercieel en toeristisch park vol met entertainment en advertenties en het doel toeristen zoveel mogelijk geld te laten spenderen. Neem een kijkje naar de bovenstaande foto's. Deze heb ik gemaakt in de periode van 2007 tot 2014. Wat valt op? Felle kleuren, acteurs, cheerleaders, acrobaten, zelfs de trainers hebben vaak fel gekleurde pakjes aan, decorstukken (en zelfs een glijbaan!) in de dierenverblijven en aansporen tot het spenderen van geld naast de entreeprijs/consumpties. Shows waren ook vaak echte shows met veel spektakel, harde muziek, hoepels, bootjes en onnatuurlijke gedragingen, soms zelfs hele scripts en thema's waardoor ze meer op toneelstukken leken. Dit was jarenlang de sfeer van Marineland, begeleid onder harde popmuziek. Niemand keek hier echter van op. Dit is hoe het was. Mensen kwamen niet alleen voor de dieren, maar ook voor het vermaak. Je bent tenslotte op vakantie! Ook op andere toeristische plaatsen zie je dit vaak terug. Dit is hoe ik kennis heb gemaakt met Marineland en hoe het leek te blijven, toch.. begon er ineens iets te veranderen..


     Verandering

In de herfst van 2015 werd het park getroffen door een ramp. Het hele gebied werd onderworpen aan zeer zware stormen met uiteindelijk een enorme overstroming als gevolg. Het hele park werd verzwolgen en de schade en het verlies was enorm. Verschillende dieren zijn gestorven waaronder de pijlstaartroggen, haaien, vrijwel alle vissen in het aquarium en verschillende vogels. Ook de kinderboerderijdieren van het aangrenzende park hebben de overstroming niet overleefd. Niet lang na de overstroming overleed orka Valentin aan een maagtorsie, er wordt nog altijd vermoed dat hij wellicht iets slechts heeft binnengekregen toen het orkabassin zwaar vervuild was van de overstroming en de maagtorsie daarvan een gevolg kon zijn. Verblijven werden verwoest en zeeleeuwen, dolfijnen en andere dieren dreven doelloos in het park, op het parkeerterrein of zaten vast in vieze, modderige verblijven. De schade was zo groot dat er zelfs gedacht werd dat het park niet meer open zou gaan. Gelukkig heeft het moederbedrijf Parques Reunidos groot geïnvesteerd om het park weer bewoonbaar te maken voor de dieren en presentabel te maken voor bezoekers. Een opvallende verandering na deze renovatie was de vernieuwde uitstraling van het park. Beton met felle kleurtjes had plaats gemaakt voor rotspartijen, houtstructuren en hekwerk/tralies waren vervangen door glas. Het park had ineens een veel natuurlijkere uitstraling gekregen. Ook werd het dierenwelzijn verbeterd door onder andere meer ruimte en in het zeeleeuwenbassin zelfs een golfmachine voor het creëren van golven in het verblijf. (achter de tralies op de onderstaande foto). Dit waren echter niet de enige veranderingen! 

Boven: Drie vergelijkingen van verblijven voor en na de renovatie. Opvallend is het gebruik van een meer natuurlijke uitstraling en veel glas.

Verrijking en secondary reinforcement

Naast veranderingen die vooral opvallen bij het publiek was er ook een hoop nieuwe omgevingsverrijking voor de dieren. In de vorm van uitgebreide verblijven, nieuwe rotspartijen en glaswanden en nieuwe speelverrijking. Bij het dolfijnenbassin werd zelfs een 'verrijkings-huisje' geplaatst waar je alle speeltjes en andere verrijking van de dolfijnen kunt bekijken. Dieren kregen tussen de shows door meer verrijking en de verrijking werd ook creatiever. Zoals een verzwaarde bal gevuld met vis, een mat met de textuur van zeewier en puzzels voor de dieren. Ook wordt er in de shows en voorstellingen veel meer gebruik gemaakt van "secondary reinforcement". Dit is het belonen met iets anders dan voedsel. Dit kan een speeltje zijn of bijvoorbeeld ijsklontjes, gelatine of een waterstraal, maar ook een kroelsessie met de trainer/verzorger. Deze variatie van belonen is heel stimulerend voor de dieren en maakt ook korte metten met de mythe dat de dieren alleen mee doen aan de trainingen voor voedsel. Mensen in de branche en reguliere bezoekers van dolfinaria weten dat uiteraard, maar op deze manier ziet het grote publiek dit ook!

Boven: Vormen van verrijking in het verblijf van de dieren en secondary reinforcement beloningen tijdens shows/trainingsessies.

     Van shows naar presentaties

Een andere opvallende trend was dat de shows, die eens zo spectaculair waren steeds verder getransformeerd werden naar educatieve presentaties. Vooral in de laatste vier jaar is deze verandering heel sterk te zien. Het is geen groot spektakel meer, gekleurde decorstukken zijn weggehaald of vervangen door rotsen, acteurs en acrobaten zijn er niet meer en de popmuziek is vervangen door instrumentale muziek die vaak doet denken aan de muziek van een natuurdocumentaire. Ook is er voor, na of tijdens iedere presentatie een spreker aanwezig die meer educatie en informatie geeft over de dieren. Vaak wordt ook gebruik gemaakt van schermen met educatieve fimpjes over bijvoorbeeld evolutie, groepsstructuur en de manier van jagen van de dieren. Momenteel is er zelfs een heel segment in de dolfijnenshow gewijd aan de natuurlijke gedragingen van dolfijnen (zoals het stranden op de zij om vissen op de kant te vangen en het 'porpoising'). Zelfs de wat spectaculairdere shows beginnen nu met een educatief element. Er is veel meer aandacht besteed aan natuurlijke gedragingen. Dingen als hoepels, ballen gooien, trainers die op dolfijnen staan etc. is verleden tijd! Nu zien we bij zowel bij de orka's als de dolfijnen veel meer gebruik van breaching, bows en porpoising etc. Een absolute verbetering! Er wordt ook meer educatie gegeven over de werkwijze van het park; Hoe worden de dieren gehouden? Wat eten ze en waarom? 

 Boven: Een segment tijdens een trainingssessie gewijd aan 'Porpoising', een manier van voortbewegen wat door wilde orka's, maar bijvoorbeeld ook dolfijnen, zeeleeuwen en pinguïns gebruikt wordt om lange afstanden af te leggen en een zeer goede conditietraining voor de orka's!

Wat mij wel opviel zowel in Marineland als in andere parken is dat het publiek niet altijd even warm loopt voor deze nieuwe methode van voorstellingen en de dieren aan het publiek laten zien. Mensen verwachten een show, maar krijgen een presentatie. In de klassieke shows was alles heel spectaculair. maar vooral ook heel duidelijk. Met high-energy gedragingen en muziek die bepaalde cue's gaf wisten mensen altijd wanneer ze moesten klappen en leken ze meer bewondering te hebben voor wat ze zagen. Ik merkte nu in het publiek dat mensen niet goed wisten wanneer te klappen of ze klapten gewoon helemaal niet omdat er eigenlijk in hun ogen niet zo heel veel gebeurde. Een voorbeeld: Een dolfijn geeft zijn staart aan versus een salto. Veel mensen liepen ook weg bij de educatieve praatjes of filmpjes. Het zal iets zijn waar mensen aan moeten wennen, want met het veranderende beeld van dierenparken en dolfinaria zullen de klassieke shows niet lang meer blijven bestaan. Hooguit in zwaar-toeristische landen, maar dat is de locatie van Marineland eigenlijk ook. Het blijft voor mij nog een beetje een vraagteken hoe het nu precies zit. Wat je steeds vaker hoort over dolfijnenshows is "Mensen willen het niet meer zien" of "Mensen vinden het niet meer van deze tijd". Toch zie ik volle tribunes als ik naar landen als Spanje ga, waar de dolfijnenshows nog steeds klassiek worden opgevoerd en hoor ik dingen als "als het Dolfinarium stop met shows dan ga ik niet meer". Het lijkt of dezelfde mensen die shows zielig of ouderwets vinden er wel nog steeds behoefte aan hebben of de educatieve voorstellingen te saai vinden. Ik ben erg benieuwd hoe het uiteindelijk gaat uitpakken voor de parken met zeezoogdieren!

 Boven: Inouk volgt commando's op vanaf een scherm, een zeer interessante en knappe prestatie! Zelfs mensapen hebben moeite met herkennen wat er op een scherm te zien is. Door het publiek werd dit (vrij lange) segment minder gewaardeerd.

     Medische Training

Tijdens de educatieve voorstellingen en ook tijdens de willekeurige trainingssessies die door de dag heen gebeuren krijg je een unieke kijk op de medische training van de dieren. Standaard onderdelen van de medische training zoals het inspecteren van de bek, buik en staart zie je vaak in trainingssessies en worden ook gebruikt in shows om de dieren beter aan het publiek te laten zien. In Marineland laten de trainers en verzorgers tegenwoordig echter ook de wat meer obscure trainingen zien die normaal gesproken achter de schermen gebeuren. Dit doen ze bijvoorbeeld ook in Loro Parque waar getoond wordt hoe de orka's op commando in een potje kunnen plassen voor een urine monster. Deze, maar ook vele andere medische aspecten zoals het zoeken van de ader en (oefen)prikken voor een bloedmonster, het bekijken van verschillende lichaamsdelen, het verzorgen van het gebit, conditietraining, het meten en wegen van de dieren en zelfs het simuleren van een echografie (door een jerrycan over het lijf van het dier te bewegen zoals je met een echoapparaat zou doen!) kun je als bezoeker ervaren in Marineland. Dit vaak onder begeleiding van een educatieve praatje en met de kans om vragen te stellen aan de trainer. Dit is echt een absolute verbetering met een aantal jaren geleden toen de dieren eigenlijk alleen in de show van dichtbij konden worden bekeken door het publiek. Nu zie je naast de sprongen en andere show-gedragingen ook wat er nodig is om de dieren gezond en verrijkt te houden!

 Boven: Foto's van verschillende trainingssessies op verschillende dagen waarbij je een zeer breed scala aan medische training kan meemaken.

     Conclusie

Tijden veranderen en daarmee ook meningen en het beeld wat mensen hebben van dierenparken. Vroeger was het heel normaal om wilde dieren in circussen te zien of een olifant op zijn achterpoten te zien staan in een dierentuin. Inmiddels is dat verleden tijd. Activisme en kritiek zijn er altijd al geweest sinds het begin van dolfinaria, zoals ik in de introductie zei is dit niet per se slecht. Het is goed dat dierenparken en dolfinaria moderniseren en dingen aanpassen. Zonder het 'gepush' van activisme hadden parken zoals Marineland misschien een aantal dingen helemaal niet aangepast en/of verbeterd. Kijk maar naar veel dolfinaria in bijvoorbeeld Spanje, waar je nog veel klassieke dolfijnenshows ziet zonder educatie en met dieren in een waterpark of attractiepark in plaats van een zoölogisch instantie. Ik ben zelf helemaal voor het idee dat we dolfijnen weer gewoon als dierentuindieren gaan zien in plaats van attracties. De dieren zullen altijd training nodig hebben, dus ik denk dat shows of een vorm van educatieve voorstelling nooit helemaal zullen verdwijnen. Wel denk ik dat mensen toch wel naar de dieren komen kijken of ze nu spectaculaire sprongen maken of niet. Er zijn genoeg plekken waar je dolfijnen niet meer in shows ziet (Bijvoorbeeld het Acuario di Genova in Genua, waar de dieren in een aquariumsetting leven en er geen shows zijn) en daar komen mensen ook naar de dieren kijken. Ik ben in iedergeval heel erg blij dat Marineland met de tijd mee gaat, het siert het park echt. Ik kom er al sinds ik klein ben en mede daardoor heeft het park en hebben de dieren een speciaal plekje in mijn hart. Ik hoop dat het park een mooie en goede toekomst tegemoet gaat, wat de wet ook gaat bepalen in Frankrijk!

Foto's 

                                                                                  Meer foto's