Laatste Blik Zeehondencentrum Pieterburen  

Inleiding 

In 2011 schreef ik al eens over het Zeehondencentrum in Pieterburen, toen nog Zeehondencrèche genoemd, onder leiding van Lenie 't Hart. Dat was ook de laatste keer dat ik dit opvangcentrum bezocht heb en mijn blog was redelijk beknopt merk ik als ik het nu teruglees. Misschien was dat deels door teleurstelling. Ik kwam daar toen om een specifieke soort zeehond te bewonderen, een opgevangen ringelrob. Dat is vandaag de dag al een zeldzame soort onder menselijke zorg, maar toen al helemaal! Helaas werd dat dier precies op de dag van mijn bezoek uitgezet. Ik heb de helikopter letterlijk langs horen vliegen die ochtend. Dikke pech dus! In 2018 is het centrum en het buitenterrein vernieuwd en inmiddels heb ik het nieuws vernomen dat het centrum gaat verhuizen naar een nieuwe locatie, buiten Pieterburen. Dit zal nog even wennen worden, want zeehondjes en Pieterburen zijn verbonden en iconisch in Nederland! Het leek mij een goed moment om nog een laatste bezoek te brengen aan Zeehondencentrum in Pieterburen in de staat zoals het nu is. Hierbij heb ik ook een bezoek achter de schermen gehad en een eerste blik geworpen op het nieuwe opvangcentrum (wat echt fantastisch groots en mooi is!) Je leest er vandaag meer over in dit blog.

Zeehondencentrum Pieterburen, (voormalig: Zeehondencrèche) is een opvangcentrum in Pieterburen dat sinds 1971 verschillende soorten zeehonden opvangt (met name jonge dieren), rehabiliteert en vervolgens weer uitzet in het wild. Hoewel er vandaag de dag ontzettend veel bekend is over de gewone en grijze zeehond, was (en is!) het opvangen en uitzetten van deze dieren zeker niet zonder nut: In 1988 en 2002 werden de gewone zeehonden in de Noordzee en waddengebied besmet door een virus. Beide keren ging meer dan de helft van het aantal gewone zeehonden in de Waddenzee dood. Dankzij de inzet van tientallen vrijwilligers zijn er een hoop dieren gespaard gebleven. Ook wordt er ontzettend veel nuttig onderzoek gedaan en gedeeld met wetenschappers over de hele wereld. Zo wordt er een bloedbank bijgehouden van alle dieren die in het opvangcentrum zijn geweest! Zo kan er ook in de toekomst nog bloed worden onderzocht op ziektes, pathogenen en andere dingen waar we nu wellicht nog niet naar kunnen zoeken.

                                                        Geschiedenis

Zeehonden hadden niet altijd de populaire status die ze nu hebben. In Nederland werd zelfs actief gejaagd op zeehonden. Eeuwenlang werden ze al gedood voor hun vacht en vlees, maar er kwam een moment dat er zelfs premies werden betaald voor het simpelweg doden van deze dieren. Iets wat nauwelijks nog is voor te stellen in deze tijd. Al worden in andere landen helaas ook nog steeds jonge zeehonden doodgeknuppeld voor de vacht. Pas na 1962 werd de zeehondenjacht officieel verboden in Nederland en kreeg de zeehond juist een beschermde status. Dat is dus eigenlijk pas heel recent! Mensen gingen zich daarna juist inzetten om de zeehond te helpen. Voordat de jacht op zeehonden stopte was het opvangen van zeehonden al gestart. Gerrit de Haan en Annie de Haan-Langeveld waren de pioniers en richtten als eersten in heel Europa een zeehondenopvangcentrum op. Dit begon in 1952 op Waddeneiland Texel bij het Texels Museum dat nu Ecomare heet. In 1961  begon de familie Wentzel ook met het opvangen van zeehonden. Zij woonden in het dorpje Uithuizen in de provincie Groningen. Na het overlijden van mevrouw Wentzel werd Lenie ’t Hart gevraagd om in 1971 de zeehondenopvang over te nemen. Dat was de start van Zeehondencentrum Pieterburen. Lenie ving de eerste zeehonden letterlijk op in een teiltje in de tuin in Pieterburen. Door de jaren heen is het opvangcentrum steeds professioneler geworden. Er worden met name grijze en gewone zeehonden opgevangen. Het overgrote deel zijn jonge dieren die hun moeder zijn kwijt geraakt of verzwakt zijn geraakt door longworm. Vanwege de jonge leeftijd werd het centrum voorheen "Zeehondencrèche" genoemd. Heel af en toe komen er ook volwassen dieren naar het centrum toe.

 In de geschiedenis zijn er ook nog een aantal andere soorten opgevangen zoals de baardrob, zadelrob, ringelrob en walrus.Op 27 juni 1988 werd op een steiger in de Julianahavente Yerseke een jonge, vrouwelijke Baardrob gevangen en naar het Zeehondencentrum gebracht. Dit dier werd Erighnatus genoemd en had een lengte van 193 cm. Het was de enige keer dat de baardrob in Pieterburen werd opgevangen. Op zich niet zo raar, aangezien het een arctische soort is, die hier helemaal niet voorkomt. Hetzelfde geldt voor de walrus. In 1981 heeft Zeehondencentrum Pieterburen een walrus opgevangen, maar die bleef maar één nacht voordat hij werd vrijgelaten. In die nacht is het dier meerdere keren ontsnapt en heeft hij verschillende dingen op het terrein gesloopt! Hoewel Ringelrobben ook onder de arctische soorten behoren zijn die iets vaker voorkomend geweest in het centrum. Er zijn de afgelopen jaren 36 ringelrobben in Pieterburen opgevangen. De laatste ringelrob verbleef in 2013 in Pieterburen. Dan is er nog de Zadelrob. In Oktober 2016 werd zadelrob Summer opgevangen in Pieterburen. Een volwassen zadelrob weegt rond de 140-150 kilo. Summer woog 60 kilo bij de intake. Gezien de tijd van het jaar had ze ook zwanger moeten zijn. Summer was dat niet. Het zou dus kunnen dat zij tijdens haar zwerftocht te veel afviel en daardoor haar pup is kwijtgeraakt. Of dat ze al zo lang rondzwierf dat ze het paarseizoen had gemist. Hoe dan ook: Summer was heel ver weg van haar thuis in het Arctische gebied. Het Zeehondencentrum wilde haar zo gezond mogelijk maken tijdens haar verblijf in Pieterburen en haar daarna een eind op weg helpen richting de Noordpool. Zodat ze hopelijk haar eigen zadelrobpopulatie terug kon vinden. De eerste dagen dat Summer in Pieterburen was, werd ze in quarantaine gehouden. Zeehonden uit het Arctische gebied kunnen namelijk het Phocine distemper virus (PDV), oftewel zeehondenziektevirus, bij zich dragen. Recent zijn hier twee uitbraken van geweest in de Noordzee: in 1988 en in 2002. Hierbij is de helft van de gewone zeehondenpopulatie gestorven. Summer werd vernoemd naar het duurzaamheidsinitiatief Summerlabb. Dit was een initiatief van Jan Douwe Kroeske. Hierdoor heeft het Zeehondencentrum kunnen samenwerken met Gasunie en NAM. Bij deze unieke ‘Summer-expeditie’ werd de zadelrob op weg naar huis geholpen door de nieuwe boot van de Amelandse firma Veltman, ‘de Runner’. Deze boot wordt normaal gebruikt bij offshore operaties van NAM. Ze werd gebracht tot aan de koude golfstroom. Door haar hier vrij te laten, kon ze ontzettend snel haar weg naar huis weer vinden. Eigenlijk kun je deze stroom vergelijken met een soort snelweg richting de Noordpool. 

                                                             Achter de Schermen

We hebben ook een kijkje mogen nemen achter de schermen. Ik ben al in heel wat opvangcentra geweest en heb ook in verschillende zelf gewerkt en ik moet zeggen mijn complimenten! Wat gaat het er allemaal schoon en professioneel aan toe! Het centrum is klein en hier en daar zeker gedateerd, maar er wordt echt optimaal gebruik gemaakt van de faciliteiten! We begonnen bij de intake ruimte. Hier komen de zeehonden binnen. Er wordt gekeken naar de oorzaak van de stranding. Tegenwoordig wordt na een melding eerst een vast aantal dagen geobserveerd door een zeehondenwachter. Dit is een opgeleide vrijwilliger die kan bepalen of een zeehond echt hulp nodig heeft. Mensen maken namelijk al snel een valse melding als een jong bijvoorbeeld zonder moeder wordt aangetroffen. Vroeger werden zeehonden vrijwel meteen meegenomen, maar tegenwoordig is juist de insteek dat de opvang een allerlaatste redmiddel moet zijn. Dit omdat het heel veel stress geeft voor het dier. Wordt na een observatie bepaald dat de zeehond naar het opvangcentrum moet komen heeft dit vaak één van drie oorzaken: Het kan gaan om een weespup, een ziek/gewond dier, (bijvoorbeeld verstrikt in scherpe visdraden die de zeehondenwachter niet kon verwijderen) of het gaat om een longwormpatient. Dit zijn jonge zeehonden die wel al zelfstandig zijn, maar door een laag immuunsysteem niet opgewassen zijn tegen de longwormen die zij oplopen in het wild. Vrijwel alle zeehonden krijgen deze in hun leven via het voedsel wat ze eten, maar als het Immuunsysteem laag is wordt dit echt een probleem. Alle dieren worden onderzocht en krijgen een "flippertag", een plastic plaatje in de achterste flipper. Hier staat een nummer op, wat tevens als identificatie geldt. Deze tag blijft ook zitten als de zeehond wordt vrijgelaten. Alle zeehondencentra in Europa gebruiken zo'n tag en allemaal een andere code en/of kleur voor het jaartal en locatie. Zo kan een zeehond die opnieuw in de problemen komt makkelijk worden herkend. Vervolgens wordt er in fases gewerkt. Fase 1 is het begin, waarbij een zeehond vaak nog heel zwak is en moet worden gedwangvoederd via een slang. in fase 1 kunnen er in de ene quarantaine heel erg zieke dieren liggen, terwijl de zeehonden in de quarantaine ernaast bijna klaar zijn voor fase 2. Als er in de laatste quarantaine een zeehond ligt met een virus, dan moeten de verzorgers douchen en hun haar wassen voordat ze weer naar een ander verblijf mogen gaan. In Fase 2 eet de zeehond weer hele vissen. Soms moeten deze wel nog met de hand worden ingebracht. Uiteindelijk gaat de zeehond weer zelf eten en worden de vissen in het bassin gegooid. De zeehond moet in het wild natuurlijk ook weer zelf op vis kunnen jagen. Tijdens onze tour achter de schermen kwamen we onder andere in de viskeuken, hebben we fase 1 mogen zien en ook de operatiekamer. Hier kunnen medische handelingen zelf in-huis worden uitgevoerd. Ook zijn we buiten geweest bij de bassins, veel dichterbij dan de bezoekers mogen komen. Alles wordt gerund door vrijwilligers van over hele wereld die ook intern kunnen verblijven.

                                                             Zeehondjes

Tijdens ons bezoek waren er een aantal jonge zeehondjes in de opvang. Ze werken met thema's voor de namen van de dieren. De meesten hadden een voedselthema. Zo was er "Shrimp", gevonden op Terschelling, met zulke grote wonden dat hij meteen werd opgevangen. Hij had een zwelling aan zijn staart, wonden in het gezicht en een grote zwelling aan zijn mond. Ook had hij een longworminfectie. Bij binnenkomst was hij ongeveer drie maanden oud en had al een tag in zijn flipper van een zeehondenopvangcentrum in Duitsland. Dat betekent dat dit al zijn tweede opname is in zijn korte leven. Inmiddels gaat het al een stuk beter met Shrimp. De zwelling is zichtbaar afgenomen, zijn medicijnen worden afgebouwd en hij kan zelf eten. Dan waren er nog Chabashira en Johannes. Chabashira werd op het strand van Vlieland  gevonden met meerdere wonden op haar lichaam en een ontstoken wond onder haar oog. Vanwege de ernst van de verwondingen werd besloten om haar meteen naar het centrum te brengen. Bovendien had ze een gezwollen achterflipper, een wond aan haar mond en koorts. Inmiddels zit ze in fase 2 samen met Johannes. Johannes werd gevonden met een gezwollen flipper, zware ademhaling en meerdere wonden. Vanwege zijn slechte conditie werd besloten om hem meteen naar Pieterburen te brengen. Bij een van de wonden aan zijn flipper werd een botinfectie geconstateerd. Daarom was het de beste optie voor Johannes om een vinger van zijn achterflipper te amputeren. Johannes herstelt heel goed van de operatie en ook zijn andere wonden helen goed. In het andere buitenbassin, ook in fase 2 dus, zaten Johnny Jackfruit en Kuromame. Johnny Jackfruit werd op 8 september gevonden op het strand van Terschelling. Hij ademde zwaar, had meerdere wonden op zijn flippers en een open wond aan zijn staart. Daarom is besloten om hem meteen naar het Zeehondencentrum te brengen. Kuromame (voorheen genaamd Lychee) was al twee dagen in observatie op het strand, toen haar toestand zodanig achteruitging dat besloten werd haar op te nemen in het opvangcentrum. Ze had longworm, hoestte bloed en had meerdere wondjes. Bij binnenkomst was ze ongeveer drie maanden oud. Na een week in het centrum mocht ze weer een beetje zwemmen en langzaam gaat het steeds beter met haar. Ze is onlangs verhuisd naar fase 2. Als alles goed gaat, kan ze eind november terugkeren naar het wild. Er waren ook nog drie zeehondjes achter de schermen in Fase 1. Dit waren "Ariel". "Boodhi" en "Kiwi".

                                                             Nieuwe locatie & Toekomst

Meer dan vijftig jaar lang heeft het Zeehondencentrum Pieterburen duizenden zeehonden geholpen en bezoekers uit de hele wereld geïnformeerd over deze bijzondere dieren en hun leefomgeving. Nu gaan ze verhuizen naar een nieuwe locatie! "Werelderfgoedcentrum Waddenzee" in Lauwersoog. Na de kerstvakantie sluit het centrum voor bezoekers. Een heel nieuw en modern hoofdstuk in de rijke geschiedenis van het centrum. Vanaf begin volgend jaar gaan ze verder in het Werelderfgoedcentrum Waddenzee in Lauwersoog (WEC). Deze nieuwe locatie biedt veel meer mogelijkheden voor zowel opvang als educatie. Er wordt samengewerkt met onderzoekers, bewoners, duurzame vissers en ondernemers om een interactieve ervaring neer te zetten voor het publiek. Dit nieuwe centrum is uiteraard ook te bezoeken in de toekomst en ik ga hier zeker nog een blog over schrijven! Er komt een museum, opvangcentrum, restaurant, winkel, evenementencentrum en onderzoekslab in het gebouw. Ik heb de nieuwe locatie al bezocht en ik moet zeggen dat het er echt prachtig uitziet! Het is een enorm en modern uitziend complex met een zeer unieke uitstraling. Onderstaande foto's heb ik gemaakt op de dag dat ik het centrum bezocht. Het was toen nog in aanbouw.